Aktualności

Dodano: 2012-04-28

Warsztaty w ramach Akademii Dobrych Praktyk »

Dodano: 2012-04-27

Konferencja "Rak - publiczny priorytet ?" »

Dodano: 2012-04-20

Dyżur przedstawiciela Stowarzyszenia w KNTMKiC »

Dodano: 2012-04-20

Spotkanie z reprezentantem EORTC ds badań klinicznych »

Dodano: 2012-04-11

Spotkanie Zespołu Koordynacyjnego ds Chorób Ultrarzadkich »

Archiwum aktualności

Szukaj

Chemioterapia

Leczenie raka przy użyciu środków chemicznych pojawiło się w czasach starożytnej Grecji. Jednak zastosowanie chemioterapii w leczeniu nowotworu było możliwe dopiero w latach 40. dwudziestego wieku. Obecnie, dzięki lepszemu zrozumieniu natury nowotworu i działania cytostatyków, chemioterapia stała się standardową metodą leczenia choroby nowotworowej. Niektóre nowotwory można wyleczyć przy pomocy chemioterapii lub w połączeniu z innymi metodami leczenia.

Celem leczenia chemicznego, czyli podania cytostatyków może być:

- wyleczenie z nowotworu,
- zatrzymanie wzrostu nowotworu, gdy całkowite wyleczenie nie jest możliwe,
- zmniejszenie na przykład dolegliwości bólowych,
- zniszczenie mikroprzerzutów,
- zmniejszenie masy guza w pierwszym etapie leczenia skojarzonego, w którego skład wchodzi jeszcze  operacja chirurgiczna i/lub radioterapia.
Chemioterapia polega na podaniu cytostatyków. Leki te niszczą lub uszkadzają komórki nowotworowe, między innymi krążące we krwi. Uszkodzeniu ulegają nie tylko komórki nowotworowe, lecz również komórki zdrowe, w szczególności:
- szpiku kostnego (krwinki białe, krwinki czerwone, płytki krwi),
- cebulek włosowych,
- nabłonków przewodu pokarmowego.

Chemioterapia może prowadzić do uzyskania kilka rezultatów w leczeniu ognisk nowotworu:

- remisja całkowita - całkowite cofnięcie się nowotworu czyli dobra odpowiedz na leki;  o wyleczeniu mówimy wtedy, gdy nie obserwuje się żadnych objawów nowotworu przez co najmniej 5 lat,
- remisja częściowa - guz zmniejsza się do połowy początkowej wielkości,
- stabilizacja - guz się nie powiększa, ani nie pomniejsza, a okres stabilizacji może trwac nawet kilka lat;
- progresja - nowotwór wzrasta, pomimo leczenia.
Na pozór może wydawać się, że do wyniszczenia organizmu prowadzi nie sama choroba nowotworowa lecz chemioterapia, która powoduje brak łaknienia w związku z nudnościami, wymioty, zmianę smaku i powonienia. Większość tych zaburzeń i objawów ma charakter przejściowy i mija po pewnym czasie.
Nowotwory złośliwe są bardzo agresywne i dlatego ich leczenie nie należy do łatwych. Jeśli istnieje jakakolwiek szansa na wyleczenie lub przedłużenie życia, to warto znosić niedogodności leczenia przeciwnowotworowego.
Produkty rozpadu guza, które są wydalane przez organizm mogą doprowadzić do uszkodzenia nerek. Aby temu zapobiec należy przyjmować w czasie całej chemioterapii jak największą ilość płynów.
Trwające z reguły kilka miesięcy leczenie może doprowadzić do osłabienia organizmu człowieka. Stąd ważne jest, aby w tym okresie odpowiednio się odżywiać i utrzymywać aktywność ruchową.
Chemioterapia jest dawkowana w cyklach. Nieraz wystarczają (2-3) cykle, przyjmowane w ciągu (3-6) tygodni, a niekiedy potrzeba jest kilkunastu cykli, trwających rok lub dłużej.

Czas trwania leczenia zależy od:

- rodzaju nowotworu ,
- zaawansowania nowotworu,
- etapu leczenia.
O liczbie i rodzaju cyklu decyduje lekarz prowadzący. Należy pamiętać, że każdy człowiek jest inny i każdy nowotwór jest inny. Kierunki badań nad zastosowaniem chemioterapii obejmują: stosowanie schematów wielolekowych, podawanie leków cytostatycznych przedoperacyjnie oraz miejscowo, wprowadzanie do praktyki leczniczej osiągnięć onkologii ostatnich lat - leków celowanych molekularnie.
Synonimem leków celowanych molekularnie jest terapia celowana, która stanowi nowy kierunek leczenia przeciwnowotworowego. Przykładowo leki celowane molekularnie mogą blokować receptory dla czynników wzrostu nowotworu lub hamować tworzenie naczyń krwionośnych, które zaopatrują guz nowotworowy. Tylko niektóre z badanych leków są już rutynowo stosowane. Musi minąć jeszcze trochę czasu zanim ostatecznie zostanie sprawdzona ich skuteczność i bezpieczeństwo.
Wielu pacjentów po przyjęciu leków cytostatycznych dobrze znosi leczenie. Zdarzają się jednak skutki uboczne, które są przyczyną poważnych problemów.

W ciągu kilku dni po zastosowaniu chemioterapii mogą pojawić się:

- nudności i wymioty, stanowiące najczęstszy skutek uboczny leczenia,
- zapalenie błon śluzowych gardła, jamy ustnej,  powodującej trudności w przełykaniu pokarmów,
- wypadanie włosów, występujące po kilkunastu dniach od podania leku; nie wszystkie cytostatyki jednak dają taki efekt; włosy zawsze odrastają po zakończeniu chemioterapii,
- nieprawidłowości w składzie krwi, które są spowodowane podawanym lekiem (na przykład: niedokrwistość - anemia); w związku z tym dość często kontrolowana jest morfologia krwi, aby jak najwcześniej wykryć niedobory składników krwi; skład krwi wraca do normy po zakończeniu, a czasem nawet w trakcie leczenia.
Aby w jakimś stopniu złagodzić niepożądane skutki chemioterapii należy przestrzegać zaleceń lekarza.

Kilka przykładów ogólnych zasad:

- oszczędzający tryb życia i zachowana umiarkowana aktywność fizyczna;
- unikanie sportów wyczynowych i ekstremalnych,
- dieta wysokokaloryczna, bogata w białko, lekkostrawna,
- spożywanie posiłków w mniejszych ilościach (5-6) razy dziennie,
- spożywanie świeżych i estetycznych potraw,
- unikanie potraw gotowych,
- spożywanie owoców i warzyw, gdy nie ma biegunki,
- spożywanie mięsa gotowanego (mięsa grillowane lub smażone nie są całkowicie zakazane),
- nawadnianie organizmu poprzez picie minimum (2-2,5) litra na dobę,
- zapewnienie higieny osobistej i czystości otoczenia,
- unikanie potencjalnych źródeł zakażenia (unikanie osób: przeziębionych, kaszlących, gorączkujących),
- pilnowanie wyznaczonych przez lekarza badań kontrolnych i leczenia.
Pogorszenie samopoczucia może się pojawić w związku z rozwojem choroby i w związku ze zmianą leczenia. Chorzy w dobrym stanie ogólnym, otrzymujący leczenie wspomagające w postaci leków przeciwwymiotnych, czasami antybiotyków, mogą prowadzić normalny tryb życia i mogą kontynuować pracę zawodową.
Podczas leczenia choroby nowotworowej nie należy zaniedbywać chorób współistniejących. Takie choroby jak: cukrzyca, choroba wieńcowa, nadciśnienie muszą być nadal leczone. Prowadzący chorego onkolog powinien wiedzieć o wszystkich przyjmowanych dodatkowo lekach przez chorego. Czasami może zachodzić konieczność zmiany leczenia, dostosowania dawek do nowej sytuacji, w jakiej znajduje się chory. Podsumowując, zawsze należy informować lekarza prowadzącego o stosowaniu jakichkolwiek leków i ziół. Należy też pamiętać, że część leków stosowanych w medycynie niekonwencjonalnej może niekorzystnie wpłynąć na podawane leki przeciwnowotworowe i zmniejszać ich skuteczność lub zwiększać niepożądane działania.
Leczenie przeciwnowotworowe jak i sama choroba często powodują złe samopoczucie i znużenie. Odradza się chorym prowadzenie samochodu, zaraz po zakończeniu cyklu chemioterapii. Należy poprosic członków rodziny lub przyjaciół o pomoc w powrocie do domu. Jeśli chory czuje się na dobrze, nie zgłasza dolegliwości ze strony ośrodkowego układu nerwowego i nie przyjmuje leków silnie działających takich jak: morfina, opium, itp., to nie ma przeciwwskazań, aby prowadzić samochód między kolejnymi cyklami leczenia.

Leczenie ambulatoryjne

Tutaj kwalifikowani są chorzy w dobrym stanie ogólnym, otrzymujący leczenie chemiczne, które nie stanowi zagrożenia dla ich funkcjonowania. Jeżeli chory po podaniu cytostatyków w systemie ambulatoryjnym dobrze sie czuje, może nawet bezpośrednio po podaniu leków udać sie do domu. Przy pierwszym cyklu chemioterapii warto więc odczekać trochę czasu w szpitalu ponieważ nie wiadomo, jaka będzie reakcja organizmu na podane leki.

Urlop

Wszelkie plany wyjazdowe należy konsultować z lekarzem prowadzącym. Oczywiście można wyjechać na urlop jeśli termin wyjazdu nie koliduje z leczeniem chemicznym. Należy jednak pamiętać o dostępie do stałej opieki medycznej w miejscu spędzenia urlopu, aby w razie niedyspozycji chorego uzyskać szybką pomoc. Chory powinien spędzić urlop w towarzystwie co najmniej jednego opiekuna. Wskazane są odpowiednie warunki pobytu w celu ograniczenia ryzyka wystąpienia jakichkolwiek powikłań. Unikać należy bezpośrednio nasłonecznienia. Niektóre leki stosowane w czasie chemioterapii mogą powodować zwiększoną wrażliwość na promienie słoneczne. Pamiętać należy, że chorzy są osłabieni, zmęczeni, a gorące powietrze może prowadzić do omdleń i utraty przytomności.

Poddawanemu leczeniu choremu zaleca się w słoneczne dni:
- odpoczywanie w półcieniu;
- zakładanie kapelusza;
- stosowanie kremu z filtrem;
- chronienie się przed słońcem pod parasolką.

Tytoń papierosowy

Osoby palące papierosy powinny odstawić nałóg. Palace papierosów są  obarczeni większym ryzykiem pojawienia się działań niepożądanych.  Wpływ palenia powoduje po zakończenia leczenia chemicznego ryzyko wystąpienia innych nowotworów tytoniozależnych takich jak: rak płuca, rak krtani, rak przełyku, rak jamy ustnej i gardła.

Leki

Podawane podczas chemioterapii leki znane są pod nazwami:
- leki przeciwnowotworowe,
- leki cytostatyczne,
- chemioterapeutyki,
- cytostatyki.

Aktualnie stosowane leki podawane są:
- przy pomocy strzykawki: dożylnie, domięśniowo, podskórnie,
- doustnie w postaci tabletek,
- przy pomocy kroplówki z rozpuszczonym lekiem w postaci zabiegu wlewu dożylnego,
- do jam ciała według szczegółowych zaleceń lekarza.

Przy wszystkich wyżej wymienionych sposobach podawania leki cytostatyczne dostają się do krwi, aby razem z nią docierać do komórek w ludzkim organizmie.

Najczęściej jest stosowany wlew dożylny, który może trwać:

- kilka minut,
- kilka godzin,
- kilka dni.
Do wlewu o długim czasie trwania wykorzystywana jest pompa infuzyjna. Taka pompa z zadaną szybkością precyzyjnie podaje choremu ustaloną, całkowitą dawkę leku w określonym czasie. Tak więc podłączony do takiej pompy pacjent nie musi martwić się o dawkowanie leku w czasie, ponieważ pompa automatycznie to kontroluje.

 

Jadwiga w trakcie podawania chemioterapii przez pompę infuzyjną.

Kinga w trakcie podawania cytostatyków przez pompę infuzyjną

Kinga i Jadwiga w trakcie leczenia

Tabletki

Coraz więcej leków jest dostępnych w postaci tabletek, które podawane są doustnie. Taki sposób podawania leku poprawia komfort leczenia i stwarza możliwość prowadzenia terapii w domu. Jednak i przy doustnym pobieraniu leków niezbędne są wizyty lekarskie w celu wykonania różnych badań, kontrolujących leczenie.

Rodzaj leczenia jaki zostanie zastosowany w głównej mierze zależy od:

- rodzaju nowotworu;
- jego zaawansowania;
- ogólnego stanu chorego.

Pewne nowotwory wykazują dużą wrażliwość na chemioterapię, inne na radioterapię, a jeszcze inne można zlikwidować tylko przez operację chirurgiczną. Chemioterapia to metoda leczenia systemowego, a radioterapia i operacja chirurgiczna to metody leczenia miejscowego. A więc coraz częściej stosuję się leczenie skojarzone, polegające na połączeniu chemioterapii z radioterapią i/lub operacją chirurgiczną, aby w ten sposób potęgować działanie przeciwnowotworowe.
Dla każdego chorego lekarze onkologii wybiera się taki typ leczenia, który będzie zarówno skuteczny, jak i obarczony najmniejszym ryzykiem pojawienia sie niepożądanych działań ubocznych.